Giai đoạn 2021-2025, ngành thủy sản tăng trưởng ổn định, cơ cấu chuyển dịch giảm khai thác, tăng nuôi trồng, xuất khẩu phục hồi, tạo nền tảng bền vững cho giai đoạn mới.
1. Ngành Thủy Sản 2021-2025: Nhiều Thuận Lợi Đan Xen Thách Thức
Giai đoạn ngành thủy sản 2021-2025 diễn ra trong bối cảnh Luật Thủy sản 2017 và các văn bản hướng dẫn tiếp tục được triển khai mạnh mẽ, tạo ra một khuôn khổ pháp lý đồng bộ. Cùng với đó, việc phê duyệt các chương trình, đề án lớn như Chương trình quốc gia phát triển khai thác thủy sản hiệu quả, bền vững; Chương trình quốc gia phát triển nuôi trồng thủy sản; hay Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển đã tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững thủy sản. Một lợi thế không nhỏ là Việt Nam đã tận dụng tối đa lợi thế từ 16 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) đang có hiệu lực, tiêu biểu là EVFTA, CPTPP, RCEP, giúp xuất khẩu thủy sản thâm nhập sâu vào các thị trường lớn với thuế suất ưu đãi, đặc biệt là 0% ở EU.
Nhìn chung tốc độ tăng sản lượng giai đoạn 2021 – 2025 vẫn duy trì mức tăng trưởng hàng năm khoảng 2,6%/năm. Ảnh: Hồng Thắm.###Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn
Bên cạnh đó, nuôi trồng thủy sản đã ghi nhận những bước tiến quan trọng khi làm chủ công nghệ, duy trì được nguồn cung ổn định và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe, bù đắp hiệu quả sự sụt giảm của thủy sản khai thác. Việc tập trung đẩy mạnh chế biến sâu, tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng đã giúp duy trì mức giá xuất khẩu thủy sản và tránh cạnh tranh trực tiếp với các nước sản xuất sản phẩm thô, góp phần tích cực vào kinh tế thủy sản Việt Nam. Tốc độ tăng sản lượng toàn ngành duy trì ổn định khoảng 2,6%/năm, khẳng định tiềm năng phát triển.
Tuy nhiên, bức tranh phát triển của ngành thủy sản 2021-2025 vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Giá thức ăn chăn nuôi, xăng dầu và chi phí logistics tăng cao liên tục đã làm giảm đáng kể lợi nhuận của người nuôi và doanh nghiệp. Đặc biệt, cảnh báo thẻ vàng của Ủy ban châu Âu (EC) đối với thủy sản khai thác vẫn chưa được gỡ bỏ, không chỉ làm giảm uy tín mà còn tăng chi phí kiểm tra, cản trở đáng kể xuất khẩu thủy sản sang EU và nhiều thị trường khác. Cá tra và tôm nước lợ tiếp tục đối mặt với cạnh tranh về giá gay gắt từ các đối thủ lớn như Ecuador, Ấn Độ. Ngoài ra, chất lượng và nguồn cung con giống, đặc biệt là tôm và cá bố mẹ, chưa được giải quyết triệt để, vẫn còn phụ thuộc vào nhập khẩu và tiềm ẩn rủi ro dịch bệnh, ảnh hưởng đến lộ trình phát triển bền vững thủy sản và sức cạnh tranh của kinh tế thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế.
Trong giai đoạn ngành thủy sản 2021-2025, tổng sản lượng của Việt Nam đã duy trì đà tăng trưởng ổn định, vượt mục tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nhìn chung, tốc độ tăng sản lượng vẫn đạt mức khoảng 2,6%/năm, cho thấy sự phục hồi và phát triển bền vững của kinh tế thủy sản Việt Nam. Điều này có được là nhờ sự chuyển dịch cơ cấu sản xuất một cách rõ rệt, theo đúng định hướng “giảm khai thác, tăng nuôi trồng” đã được đề ra.
Đồ họa: Hồng Thắm/Số liệu Cục Thống kê.###Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn
Cụ thể, sản lượng khai thác thủy sản trong giai đoạn này đã giảm khoảng 0,9%/năm, duy trì ở mức 3,8 – 3,9 triệu tấn. Mặc dù con số này chưa đạt mục tiêu chiến lược là giảm sâu hơn để đạt 2,8 triệu tấn vào năm 2030, nhưng nó phản ánh nỗ lực đáng kể của ngành trong việc kiểm soát cường lực khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và ứng phó với áp lực thẻ vàng IUU từ EC. Đây là bước đi quan trọng hướng tới phát triển bền vững thủy sản, đảm bảo nguồn lợi cho các thế hệ tương lai và nâng cao uy tín cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam.
Trong khi đó, nuôi trồng thủy sản nổi lên như một động lực tăng trưởng chính, với tốc độ tăng trưởng cao và ổn định, đạt 5,2%/năm. Sản lượng từ nuôi trồng đã tăng từ 4,89 triệu tấn năm 2021 và dự kiến đạt 6,11 triệu tấn vào năm 2025. Tỷ trọng của nuôi trồng thủy sản ngày càng lớn, chiếm khoảng 60,2% tổng sản lượng thủy sản năm 2024 và dự kiến đạt 61% vào năm 2025. Sự phát triển mạnh mẽ này không chỉ đóng góp quan trọng vào tổng sản lượng mà còn là yếu tố then chốt thúc đẩy sự tăng trưởng của kinh tế thủy sản Việt Nam, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu xuất khẩu thủy sản đạt 11 tỷ USD và phát triển toàn diện của ngành thủy sản 2021-2025.
Tiếp nối những chuyển dịch mạnh mẽ trong sản xuất, bức tranh xuất khẩu thủy sản Việt Nam 2021-2025 đã phản ánh rõ nét những thăng trầm của thị trường quốc tế, khẳng định khả năng phục hồi ấn tượng của kinh tế thủy sản Việt Nam. Từ mức 8,4 tỷ USD vào năm 2020, kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng trưởng mạnh mẽ lên 8,89 tỷ USD vào năm 2021 và đạt đỉnh cao 10,9 tỷ USD vào năm 2022, nhờ nhu cầu toàn cầu phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, năm 2023 chứng kiến sự sụt giảm do tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu, lạm phát cao và tình trạng tồn kho lớn tại các thị trường nhập khẩu chủ lực.
Đồ họa: Hồng Thắm.###Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn
Bước sang năm 2024, xuất khẩu thủy sản đã cho thấy dấu hiệu phục hồi rõ nét, đạt 10,04 tỷ USD và dự kiến tiếp tục bứt phá lên 11,3 tỷ USD vào năm 2025. Đây là một cột mốc mới, thể hiện sự thích ứng linh hoạt và khả năng phục hồi đáng kinh ngạc của ngành thủy sản 2021-2025 trước những biến động thị trường. Các thị trường chủ lực vẫn là Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu, mặc dù kim ngạch có sự biến động qua từng năm.
Đáng chú ý, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã ghi nhận mức tăng mạnh trở lại trong năm 2024, phản ánh sự cải thiện nhu cầu và chiến lược điều chỉnh sản phẩm, thị trường hiệu quả từ các doanh nghiệp. Ngược lại, EU và Nhật Bản tăng trưởng chậm hơn, cho thấy áp lực từ các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, yêu cầu về tiêu dùng và phát triển bền vững thủy sản ngày càng cao, cùng với sự cạnh tranh gay gắt. Nhìn chung, bức tranh xuất khẩu thủy sản trong giai đoạn này không chỉ phản ánh xu hướng phục hồi tích cực mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao giá trị gia tăng, đa dạng hóa thị trường và thúc đẩy phát triển bền vững thủy sản, đảm bảo vị thế vững chắc cho kinh tế thủy sản Việt Nam trên bản đồ thương mại quốc tế.
4. Mở Rộng Thị Trường, Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh, Thúc Đẩy Phát Triển Xanh
4.1. Định hướng chiến lược cho ngành thủy sản sau 2025
Những thành tựu quan trọng đạt được trong giai đoạn ngành thủy sản 2021-2025 đã tạo nên một nền tảng vững chắc, giúp kinh tế thủy sản Việt Nam sẵn sàng cho giai đoạn 2026-2030 với yêu cầu tăng tốc và bứt phá mạnh mẽ hơn nữa. Ông Phạm Quang Toản, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh rằng năm 2026 sẽ là khởi đầu cho một chặng đường mới, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững thủy sản toàn diện. Để đạt được điều này, ngành sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các quy định của Luật Thủy sản 2017 và Chiến lược phát triển thủy sản đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 từ Trung ương đến địa phương.
Chiến lược trọng tâm vẫn là giảm khai thác và tăng cường nuôi trồng thủy sản, đồng thời triển khai nhất quán các chương trình, đề án đã được Thủ tướng Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt. Mục tiêu chính là phát triển kinh tế thủy sản Việt Nam theo hướng bền vững, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu thủy sản. Ngành sẽ tiếp tục thực hiện chuyển đổi tư duy từ “sản xuất thủy sản sang tư duy kinh tế thủy sản”, và từ “tăng trưởng đơn giá trị sang tăng trưởng tích hợp đa giá trị”, mở ra những triển vọng mới cho sự phát triển của ngành.
Xuất khẩu thủy sản năm 2025 đạt 11,3 tỷ USD – một cột mốc mới cho thấy khả năng thích ứng và phục hồi khá tốt của ngành. Ảnh: Hồng Thắm.###Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn
4.2. Thách thức và giải pháp phát triển ngành thủy sản bền vững
Tại Lễ tổng kết xuất khẩu thủy sản năm 2025, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã đưa ra nhận định về những thách thức lớn mà ngành thủy sản sẽ phải đối mặt trong năm 2026. Các rào cản thị trường như chính sách thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá tôm, quy định Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) từ Hoa Kỳ, và áp lực từ thẻ vàng IUU của EU vẫn là những trở ngại cần vượt qua. Thêm vào đó, sự gia tăng cạnh tranh từ các nước xuất khẩu thủy sản khác cũng đòi hỏi ngành phải có những chiến lược thích ứng linh hoạt.
Để đối phó với những thách thức này và hướng tới phát triển bền vững thủy sản, VASEP nhấn mạnh ba hướng ưu tiên đồng hành cùng doanh nghiệp: mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển xanh – minh bạch – có trách nhiệm. Điều này bao gồm việc nâng cao chuẩn truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị. Đồng thời, VASEP cũng cam kết phối hợp chặt chẽ với Chính phủ và các địa phương để thực hiện các nỗ lực phát triển bền vững, hỗ trợ sinh kế và các chương trình cộng đồng, nhằm xây dựng một kinh tế thủy sản Việt Nam chuyên nghiệp, hiệu quả và có sức chống chịu tốt hơn trước những biến động của thị trường toàn cầu.
